هر سال در مناسبت‌های گوناگون، حرفه‌های مهم جامعه مورد توجه ویژه قرار می‌گیرند تا نه تنها نقش و جایگاه آن‌ها به مردم شناسانده شود، بلکه فرصتی برای تأمل در چالش‌ها و دستاوردها فراهم گردد. یکی از این مناسبت‌ها «روز دامپزشکی» است؛ روزی که به پاس زحمات دامپزشکان و تمامی کسانی که در زنجیره سلامت حیوانات، حفاظت محیط زیست، بهداشت عمومی و امنیت غذایی مشارکت دارند، گرامی داشته می‌شود.

در این مقاله، ضمن بررسی تاریخچه و اهمیت روز دامپزشکی، وضعیت فعلی حرفه دامپزشکی، چالش‌ها و راهکارها، و چشم‌انداز آینده را مرور می‌کنیم. همچنین به تاریخ امسال این روز اشاره خواهیم کرد.

تاریخچه و مناسبت روز دامپزشکی

در ایران، روز دامپزشکی رسماً به ۱۴ مهرماه تعلق دارد. این انتخاب به پیشنهاد دکتر حسن تاج‌بخش در سال ۱۳۶۹ انجام شد.
یکی از دلایل نمادین این انتخاب، ارتباط با «گوش روز» است؛ در ایران باستان به چهارده هر ماه «گوش روز» می‌گفتند، و فرشته‌ای به نام گائوش درباره نگهداری جانوران در باورهای کهن وجود داشت.
بنابراین، ۱۴ مهرماه نه فقط یک تاریخ قراردادی، بلکه پیوندی با باورها و هویت فرهنگی دیرین دارد.
در تقویم سال ۱۴۰۴ نیز، روز ۱۴ مهر به عنوان روز دامپزشکی ثبت شده است.

در سطح جهانی: آخرین شنبه آوریل

در عرصه بین‌المللی، سازمان جهانی دامپزشکی (WVA) هر سال «روز جهانی دامپزشکی» (World Veterinary Day) را در آخرین شنبه ماه آوریل برگزار می‌کند.
برای مثال، در سال ۲۰۲۵ این روز مصادف با ۲۶ آوریل خواهد بود.
هر سال، موضوعی تحت عنوان شعار یا تم برای روز جهانی دامپزشکی انتخاب می‌شود تا جنبه ویژه‌ای از این حرفه را برجسته نماید. برای سال ۲۰۲۵، شعار «Animal Health Takes a Team» (سلامت حیوانات با کار تیمی) انتخاب شده است.

این انتخاب نشان‌دهنده این واقعیت است که حرفه دامپزشکی دیگر تنها کار فردی یک شخص نیست، بلکه در فضای امروز، تعامل بین دامپزشک، تکنسین دامپزشکی، محقق، متخصص بهداشت عمومی، و سایر همکاران در توانمندسازی نظام سلامت حیوانات اهمیت دارد.

اهمیت و جایگاه روز دامپزشکی

قدردانی و دیده شدن

یکی از اهداف اساسی گرامیداشت روز دامپزشکی، معرفی و تقدیر از نقش دامپزشکان به جامعه عمومی است. بسیاری از مردم هنوز به درستی نمی‌دانند دامپزشک تنها درمانگر حیوانات نیست، بلکه در پیشگیری بیماری‌های مشترک، کنترل بیماری‌های واگیردار حیوانی، تضمین ایمنی غذای حیوانی و تأمین بهداشت جامعه فعالیت دارد.

روز دامپزشکی فرصتی است برای برجسته کردن این خدمات، انتقال پیام ارزشمندی که «حفاظت از حیوان = حفاظت از مردم»، و ایجاد همبستگی میان دست‌اندرکاران حرفه.

آگاهی‌بخشی و آموزش عمومی

با برگزاری همایش‌ها، کارگاه‌ها، برنامه‌های رسانه‌ای و کمپین‌های اجتماعی، می‌توان نقش دامپزشکی را در پیشگیری بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان، واکسیناسیون، تغذیه سالم حیوانات، و محافظت از محیط زیست تبیین کرد. این کار موجب می‌شود که مردم مراجعه زودهنگام‌تر داشته باشند، مراقبت بهتری کنند و ارتباط بین مالک حیوان و دامپزشک بهبود یابد.

همگامی با بهداشت عمومی و امنیت غذایی

دامپزشکان نقطه اتصال بین سلامت حیوانات، انسان و محیط زیست محسوب می‌شوند. در ادبیات بین‌المللی به آن “One Health” یا «یک سلامتی» گفته می‌شود؛ یعنی سلامت حیوانات، سلامت انسان و سلامت اکوسیستم به هم پیوسته‌اند.
اگر دامپزشکی در کنترل بیماری‌های حیوانی موفق باشد — به‌ویژه بیماری‌های انتقالی به انسان — می‌تواند از شیوع بیماری در جمعیت انسانی پیشگیری کند. همچنین بررسی بهداشت دام‌های تولیدی، نظارت بر فرآوری مواد غذایی حیوانی، کنترل داروها و واکسن‌ها، همگی بخشی از زنجیره امنیت غذایی هستند که دامپزشک نقش کلیدی دارد.

وضعیت فعلی و چالش‌ها در دامپزشکی

در این بخش به مهم‌ترین موانع و مشکلاتی که حرفه دامپزشکی با آن روبروست می‌پردازیم و به راهکارهایی اشاره می‌کنیم.

کمبود نیروی انسانی و تخصص

در بسیاری از کشورها، به‌ویژه در مناطق روستایی و دوردست، تعداد دامپزشکان و تکنسین‌های دامپزشکی کافی نیست. این کمبود، به فشار کاری بالا، افزایش خستگی و کاهش کیفیت خدمات منجر می‌شود.
علاوه بر آن، تخصص‌های جانبی مانند بیماری‌های آبزیان، حیات وحش، بهداشت عمومی، و داروسازی دامپزشکی به اندازه کافی توسعه نیافته‌اند.

امکانات و تجهیزات محدود

بسیاری از کلینیک‌ها و مراکز دامپزشکی در مناطق کم‌برخوردار، با کمبود ابزار تشخیص پیشرفته، تجهیزات تصویربرداری، آزمایشگاه‌های مجهز و یا فناوری‌های نوین مواجه‌اند. این محدودیت، تشخیص دقیق و درمان مؤثر را دشوار می‌سازد.

تأمین منابع مالی و حمایت

هزینه‌های سنگین تأمین دارو، واکسن، وسایل مصرفی، تعمیر تجهیزات، و نگه‌داشت مراکز دامپزشکی ممکن است بار مالی زیادی بر صاحبان مراکز وارد کند. در برخی موارد، دامپزشکان موظفند خدمات در مناطق دورافتاده را بدون درآمد کافی انجام دهند یا با یارانه دولتی پیش روند.

دسترسی و عدالت در خدمات

در مناطق محروم، عشایری، یا روستایی، ممکن است حیوانات به خدمات دامپزشکی دسترسی نداشته باشند. این امر نه تنها به زیان حیوانات است، بلکه ممکن است سلامت عمومی را تهدید کند، به‌ویژه اگر بیماری حیوانی مشترکی به انسان منتقل شود.

تغییرات اقلیمی، بیماری‌های نوظهور و مقاومت دارویی

دامپزشکی در عصر ما باید با چالش‌هایی نوین روبرو شود: تغییرات اقلیمی می‌تواند الگوهای بیماری‌های حیوانی را تغییر دهد، بیماری‌های نوظهور ممکن است شیوع یابند، و مقاومت به داروها (به‌ویژه آنتی‌بیوتیک‌ها) یک بحران جهانی است. دامپزشکان باید در پیشگیری، کنترل و مدیریت این پدیده‌ها فعال باشند.

راهکارها و پیشنهادها

برای اینکه روز دامپزشکی اثرگذار باشد و وضعیت حرفه را ارتقا دهد، اقدامات زیر می‌توانند مفید باشند:

افزایش سرمایه‌گذاری دولتی و بخش خصوصی
تأمین بودجه برای زیرساخت‌ها، مراکز دامپزشکی روستایی، تجهیزات آزمایشگاهی و پرداخت یارانه برای خدمات در مناطق کم‌بضاعت.
تقویت آموزش و تخصص‌گرایی
ایجاد دوره‌های تخصصی بیشتر، به‌روزرسانی دروس دانشگاهی، آموزش مهارت‌های تازه مانند تشخیص مولکولی، زیست‌فناوری و تصویربرداری دامپزشکی.
توسعه همکاری‌ها و کار تیمی
استفاده از رویکرد تیمی متشکل از دامپزشک، تکنسین، اپراتور بهداشت عمومی و پژوهشگر (همان مفهوم شعار ۲۰۲۵: «سلامت حیوانات با کار تیمی»)
برگزاری نشست‌های مشترک، شبکه‌سازی و ایجاد تیم‌های منطقه‌ای.
آگاهی‌رسانی عمومی مداوم
برگزاری کمپین‌ها، سخنرانی در مدارس، رسانه‌ها، شبکه‌های اجتماعی با تأکید بر نقش دامپزشکی در سلامت انسان، بهداشت غذا، پیشگیری بیماری‌ها و مراقبت از حیوانات.
پشتیبانی از نوآوری و تحقیق
تشویق به تحقیقات در زمینه بیماری‌های مشترک، روش‌های تشخیص سریع، داروهای جایگزین، واکسن‌های نو‌آورانه و مدیریت مقاومت دارویی.
نظام ارجاع و دسترسی بهتر
طراحی سیستم ارجاع بین مراکز شهری و مراکز روستایی، استفاده از کلینیک‌های سیار، و تسهیل دسترسی به خدمات در مناطق دوردست.

مثال‌ها و تجارب موفق

در بسیاری از کشورها، روز دامپزشکی بهانه‌ای شده تا پروژه‌های شاخص اجرا شود:

در آفریقای جنوبی، در روز جهانی دامپزشکی ۲۰۲۵، پناهگاه بزرگ حیوانات (Big Cat Sanctuary) با همکاری تیم دامپزشکی محلی، توجه ویژه‌ای به مراقبت از گونه‌های بزرگ‌پستان ایجاد کرد.
در کشورهای مختلف، کمپین‌هایی برای واکسیناسیون رایگان حیوانات خانگی، غربالگری بیماری‌های مشترک و آموزش مالکین حیوانات برگزار می‌شود.
در برخی دانشگاه‌ها و انجمن‌های دامپزشکی، کارگاه‌ها و سخنرانی‌هایی درباره اهمیت «یک سلامتی» و چالش مقاومت دارویی برگزار می‌شود و اعضا با مردم ارتباط نزدیک‌تری می‌یابند.

تاریخ روز دامپزشکی

امسال، روز جهانی دامپزشکی در ۲۶ آوریل ۲۰۲۵ برگزار می‌شود.
در ایران نیز روز ملی دامپزشکی ۱۴ مهرماه در تقویم ۱۴۰۴ به عنوان این روز ثبت شده است

برگزاری همایش‌ها و برنامه‌های جانبی در هفته دامپزشکی (محل اغلب کشورها) می‌تواند با هم‌افزایی رسانه‌ای طراحی شود تا تأثیرگذاری بیشتری داشته باشد.

چشم‌انداز آینده

روز دامپزشکی تنها یک مناسبت سالانه نیست، بلکه فرصتی است برای بازنگری، اصلاح و تحرک بیشتر در حرفه‌ای که پیوندی حیاتی بین سلامت حیوانات، انسان و محیط زیست دارد. با توجه به چالش‌های نوظهور مانند بیماری‌های مشترک، مقاومت آنتی‌بیوتیکی، و تغییرات اقلیمی، نقش دامپزشکان بیش از پیش حیاتی شده است.

برای آینده، باید تلاش کنیم: